Rolls-Royce Wraith
Rolls-Royce Wraith to jeden z tych modeli, których historia jest wyjątkowo łatwa do pomieszania. Nazwa pojawiła się po raz pierwszy w 1938 roku, kiedy oznaczała niewielkiego jak na ówczesne standardy Rolls-Royce'a z sześciocylindrowym silnikiem i niezależnym przednim zawieszeniem. Po ponad siedmiu dekadach została wyciągnięta z archiwum i w 2013 roku trafiła na ogromne, luksusowe coupé z silnikiem V12. Oba samochody dzieli niemal wszystko, ale łączy je coś ważnego: Wraith miał w swoim czasie zmienić sposób, w jaki postrzegano Rolls-Royce'a.
Pierwszy Wraith był samochodem zaledwie na chwilę
Oryginalny Wraith pojawił się w 1938 roku jako następca modelu 25/30 H.P. i był produkowany tylko przez dwa lata. Do rozpoczęcia II wojny światowej powstało zaledwie 491 podwozi. Produkcja cywilnych samochodów została następnie wyparta przez wojenne zamówienia, dlatego Wraith stał się jednym z najrzadszych przedwojennych Rolls-Royce'ów. :contentReference[oaicite:0]{index=0}
Co ciekawe, nie był to samochód kompletny w dzisiejszym znaczeniu tego słowa. Rolls-Royce dostarczał podwozie z zespołem napędowym, a właściciel wybierał firmę karoseryjną, która budowała właściwe nadwozie. W przypadku Wraitha pracowało nad nim aż 17 niezależnych zakładów karoseryjnych. :contentReference[oaicite:1]{index=1}
Każdy Wraith mógł wyglądać inaczej
Właśnie dlatego fotografie przedwojennego Wraitha potrafią być mylące. Dwa samochody noszące dokładnie tę samą nazwę mogły mieć zupełnie inne nadwozia. Powstawały limuzyny, sedany, coupé, kabriolety czy bardziej ekstrawaganckie konstrukcje przygotowywane na indywidualne zamówienie.
Była to jeszcze epoka, w której klient kupował w dużej mierze „mechanikę”, a później decydował, jak ma wyglądać jego samochód. Rolls-Royce nie był więc jedynie producentem luksusowych aut. Dostarczał platformę, na której niezależni mistrzowie karoserii mogli zbudować coś znacznie bardziej osobistego.
Wraith był technicznym krokiem naprzód
Pod względem mechanicznym pierwszy Wraith bazował na rozwiązaniach modelu 25/30, ale otrzymał szereg istotnych zmian. Najważniejszą była niezależna przednia oś z resorowaniem sprężynami śrubowymi. W samochodzie z końca lat 30. była to bardzo nowoczesna rzecz.
Rolls-Royce zastosował również hydrauliczne amortyzatory z regulacją zależną od prędkości jazdy. Mechanizm wykorzystywał regulator, który zmieniał charakterystykę tłumienia wraz z szybkością samochodu. Rozwiązanie pozwalało połączyć komfort z lepszym zachowaniem auta przy większych prędkościach. :contentReference[oaicite:2]{index=2}
Co interesujące, rama Wraitha nadal była oddzielną konstrukcją, ale zamiast tradycyjnego nitowania zastosowano ramę spawaną. Hamulce wszystkich kół otrzymały natomiast mechaniczne wspomaganie wykorzystujące rozwiązanie opracowane przez Hispano-Suiza i produkowane przez Rolls-Royce'a na licencji. :contentReference[oaicite:3]{index=3}
Silnik, który przeżył własny samochód
Pierwszy Wraith miał rzędową „szóstkę” o pojemności 4257 cm³. Jednostka wywodziła się z silnika stosowanego w 25/30, ale otrzymała między innymi głowicę o przepływie poprzecznym. Czterobiegowa skrzynia miała synchronizację trzech najwyższych przełożeń.
Najciekawsze jest jednak to, że ten silnik nie skończył swojej kariery razem z Wraithem. Po wojnie jego rozwinięcie znalazło zastosowanie między innymi w modelu Silver Wraith. Mechaniczna koncepcja była więc znacznie trwalsza niż sama nazwa Wraith z lat 30. :contentReference[oaicite:4]{index=4}
Skąd wzięła się nazwa Wraith?
Angielskie słowo „wraith” oznacza widmo, zjawę lub ducha. Rolls-Royce zaczął w tym okresie chętniej stosować nazwy o takim nieco tajemniczym charakterze, nawiązujące do ciszy, elegancji i niemal nadnaturalnej obecności samochodu.
Historia nazwy jest jednak jeszcze ciekawsza. Określenie Wraith zostało wcześniej użyte przez właściciela samochodu Rolls-Royce 40/50 H.P., czyli modelu znanego powszechnie jako Silver Ghost. To właśnie od tamtego prywatnego przydomka wywodzi się późniejsza oficjalna nazwa modelu. :contentReference[oaicite:5]{index=5}
Między wojną a współczesnością
Po zakończeniu produkcji przedwojennego Wraitha nazwa nie zniknęła z historii Rolls-Royce'a na zawsze. Następcą samochodu został Silver Wraith, ale dopiero w 2013 roku marka zdecydowała się ponownie wykorzystać krótkie, charakterystyczne określenie.
Drugi Wraith nie był jednak próbą odtworzenia samochodu z 1938 roku. Rolls-Royce stworzył zupełnie nowoczesne coupé typu fastback, wykorzystujące technikę współczesnej generacji marki. Z historycznym poprzednikiem łączyła go przede wszystkim nazwa oraz filozofia budowania samochodu bardziej osobistego i kierowcowskiego niż klasyczne limuzyny Rolls-Royce'a.
Wraith 2013: Rolls-Royce dla kierowcy
W momencie premiery współczesny Wraith był określany jako najbardziej dynamiczny i najmocniejszy Rolls-Royce w historii. Pod jego długą maską pracował 6,6-litrowy silnik V12 z podwójnym turbodoładowaniem, rozwijający 624 KM i 800 Nm. Napęd trafiał na tylne koła za pośrednictwem ośmiobiegowej automatycznej skrzyni ZF. :contentReference[oaicite:6]{index=6}
Samochód przyspieszał do 100 km/h w około 4,6 sekundy. Jak na ciężkie, niezwykle luksusowe coupé był to wynik wręcz absurdalny. Rolls-Royce nie próbował jednak stworzyć samochodu sportowego w klasycznym znaczeniu. Chodziło raczej o uzyskanie potężnego, niemal bezwysiłkowego przyspieszenia przy zachowaniu charakterystycznego dla marki spokoju.
To właśnie tutaj współczesny Wraith zerwał z pewnym stereotypem. Rolls-Royce nadal miał być samochodem cichym i komfortowym, ale nie musiał już kojarzyć się wyłącznie z kierowcą siedzącym na tylnej kanapie.
Fastback zamiast klasycznej limuzyny
Najbardziej charakterystyczną cechą Wraitha była sylwetka. Dach płynnie przechodził w tylną część nadwozia, tworząc formę fastbacka. Krótszy rozstaw osi i niższa linia dachu odróżniały go od Ghosta i Phantoma.
Projektanci chcieli, aby samochód wyglądał na będący w ruchu nawet wtedy, gdy stał. To dlatego proporcje były bardziej napięte, a przednia część nadwozia sprawiała wrażenie jeszcze bardziej masywnej niż w limuzynach marki.
Jednocześnie Wraith zachował charakterystyczne tylne drzwi otwierane przeciwnie do kierunku jazdy. W przypadku coupé było to rozwiązanie wyjątkowo efektowne, ale miało też praktyczny sens: po otwarciu ogromnych drzwi dostęp do tylnej części kabiny był bardzo wygodny.
Starlight Headliner narodził się na dobre właśnie tutaj
Jedną z najbardziej rozpoznawalnych opcji wyposażenia Wraitha była podsufitka Starlight Headliner. W dach wszywano setki punktów świetlnych wykonanych z włókien optycznych, tworzących efekt rozgwieżdżonego nieba.
W przypadku pierwszego Wraitha zaprezentowano wersję z 1340 pojedynczymi punktami świetlnymi. Było to szczególnie istotne, ponieważ rozwiązanie wcześniej kojarzone głównie z rodziną Phantom po raz pierwszy zostało zastosowane w modelu o bardziej sportowym charakterze. :contentReference[oaicite:7]{index=7}
Z czasem technika ta stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów współczesnych Rolls-Royce'ów. Co ważne, układ świateł można było dostosować do indywidualnego zamówienia, dzięki czemu podsufitka nie musiała wyglądać identycznie w każdym samochodzie.
Wraith potrafił „czytać” drogę
Współczesny Wraith otrzymał również rozwiązania, które miały uczynić jazdę bardziej płynną. Jednym z nich był system określany jako Satellite Aided Transmission. Skrzynia biegów wykorzystywała informacje z nawigacji satelitarnej, aby przewidywać kolejne fragmenty trasy i odpowiednio dobierać przełożenie.
W praktyce samochód mógł wiedzieć, że za chwilę pojawi się rondo, skrzyżowanie albo zakręt, zanim kierowca wykonał odpowiedni manewr. Zamiast reagować wyłącznie na aktualną prędkość i położenie pedału gazu, automatyczna skrzynia otrzymywała dodatkową informację o tym, co znajduje się przed samochodem.
Był to ciekawy przykład technologii, która w Rolls-Royce'ie miała przede wszystkim sprawić, aby kierowca mniej odczuwał pracę mechaniki. Zamiast demonstrować zaawansowanie systemu, samochód miał po prostu zachowywać się jeszcze bardziej płynnie.
Black Badge zmienił charakter Wraitha
W 2016 roku pojawił się Black Badge Wraith. Był to moment ważny nie tylko dla samego modelu, ale dla całej marki. Rolls-Royce zaczął świadomie kierować swoją ofertę do klientów, którzy oczekiwali od samochodu czegoś bardziej buntowniczego.
Black Badge otrzymał mocniejszy wariant V12, zmodyfikowane podwozie i bardziej bezpośrednią charakterystykę prowadzenia. Zamiast klasycznego chromu pojawiło się znacznie więcej ciemnych wykończeń, a charakterystyczna figurka Spirit of Ecstasy otrzymała przyciemnione wykończenie.
Nie chodziło jednak wyłącznie o czarne dodatki. Black Badge miał symbolizować zmianę klienta Rolls-Royce'a: młodszego, bardziej niezależnego i zainteresowanego prowadzeniem samochodu, a nie tylko byciem wożonym.
Ostatni Wraith był hołdem dla samochodu z 1938 roku
Historia obu generacji Wraitha spotkała się symbolicznie na samym końcu. W 2023 roku Rolls-Royce przygotował kolekcję Black Badge Wraith Black Arrow, ograniczoną do zaledwie 12 egzemplarzy.
Inspiracją był Thunderbolt – ogromny, ośmiokołowy pojazd, którym George Eyston ustanawiał rekordy prędkości na Bonneville Salt Flats w 1938 roku. Maszyna była napędzana dwoma lotniczymi silnikami Rolls-Royce R. :contentReference[oaicite:8]{index=8}
To nieprzypadkowe zestawienie dat. Thunderbolt bił rekordy w tym samym roku, w którym zadebiutował pierwszy Wraith. W 2023 roku Rolls-Royce wykorzystał więc historię z 1938 roku do pożegnania współczesnego Wraitha.
2117 gwiazd na pożegnanie
Black Arrow otrzymał jedną z najbardziej niezwykłych podsufitek Starlight Headliner w historii marki. Znalazło się w niej 2117 punktów świetlnych przedstawiających nocne niebo nad Bonneville w dniu ustanowienia rekordu przez Thunderbolta.
Nie był to więc przypadkowy wzór gwiazd. Układ miał odtwarzać rzeczywisty wygląd nieba z 16 września 1938 roku. W ten sposób element luksusowego wyposażenia stał się jednocześnie swego rodzaju mechanicznym albumem historycznym. :contentReference[oaicite:9]{index=9}
Jeszcze bardziej niezwykłe były panele drzwiowe. Każdy z nich składał się z 320 elementów intarsji, a między przednimi fotelami umieszczono podświetlaną interpretację Thunderbolta. Rolls-Royce wykorzystał więc ostatnią serię Wraitha jako pokaz możliwości działu Bespoke.
Ostatni seryjny Rolls-Royce V12 coupé
Wraith zakończył produkcję w 2023 roku. Był to ważny moment w historii marki, ponieważ był ostatnim seryjnie produkowanym coupé Rolls-Royce'a z silnikiem V12. Jego miejsce w nowej erze marki zajęło elektryczne Spectre. :contentReference[oaicite:10]{index=10}
To sprawia, że końcówka historii Wraitha ma szczególny wydźwięk. Model rozpoczął swoją współczesną karierę jako samochód, który miał pokazać bardziej dynamiczną twarz Rolls-Royce'a, a zakończył ją jako symbol końca pewnej epoki napędu.
Dwie generacje, dwa zupełnie różne samochody
Przedwojenny Wraith i model z lat 2013-2023 mają niewiele wspólnego pod względem konstrukcji. Pierwszy był dostarczanym bez nadwozia podwoziem z rzędową szóstką, na którym niezależny karosarz budował indywidualne auto. Drugi był kompletnym, niezwykle zaawansowanym technicznie coupé produkowanym w Goodwood.
A jednak zestawienie tych dwóch samochodów pokazuje coś istotnego w historii Rolls-Royce'a. W 1938 roku Wraith oznaczał techniczną modernizację klasycznego samochodu luksusowego. W 2013 roku ta sama nazwa oznaczała próbę zerwania z wizerunkiem Rolls-Royce'a jako marki przeznaczonej przede wszystkim dla pasażera tylnej kanapy.
Najlepszym podsumowaniem tej historii jest więc nie liczba koni mechanicznych ani cena. Wraith dwukrotnie pojawiał się w historii marki w momentach przełomowych. Pierwszy zakończył epokę mniejszych modeli „small horsepower”, a drugi pomógł Rolls-Royce'owi wejść w świat bardziej emocjonalnych coupé, zanim sam stał się ostatnim seryjnym V12 coupé marki.